25 maart 2010
Door: Joanneke Groen, toen ik nog een derdejaars RMP’er was
Mensen hebben kasten vol met boeken. Splinternieuwe boeken, maar ook echte klassiekers. Deze zijn doorgegeven van generatie op generatie, de pagina’s en de rug zijn helemaal vergeeld. Wanneer je zo’n boek open slaat, komt er ook een typische geur vanaf. Het siert een boek en dat maakt het juist authentiek, want het heeft heel wat jaren moeten doorstaan. Ook nieuwe boeken hebben nog een speciale geur van nieuw papier en inkt. Echte boekenwurmen snuiven even de geur op voordat ze beginnen met lezen.
Maar door de digitalisering van de samenleving gaan er dingen veranderen. Een boek wordt een e-book, een brief wordt een mail. Recentelijk is de iPad in het nieuws verschenen en op 3 april zal deze ook in de verkoop gebracht worden. De iPad is een multifunctionele computer. Naast het spelen van games, surfen op internet en luisteren naar muziek, kunnen er ook boeken op worden gelezen. Het scheelt een hoop ruimte in de kamer en in de kasten. Maar de techniek laat de authenticiteit verdwijnen en dat is eeuwig zonde.
Aangezien er al veel gedigitaliseerd is, denk onder andere aan e-books en binnenkort ook de iPad, is volgens Paul Rutten (2006) het lot van de boeken nog niet bezegeld. Gelukkig maar, want boeken vertellen echt een verhaal. Niet alleen wat je erin kunt lezen, maar ook het uiterlijk. Aan de kaft zie je eigenlijk al hoe oud het boek nu is. Het is een prachtig gezicht en het is een deel van onze intellectuele geschiedenis. Want zeg nou eerlijk, hoe groot is de kans dat je een vergeten ets van Rembrandt in een e-book vindt in vergelijking met een prachtig oud boek van je overgrootmoeder?
Tegenwoordig wordt de productie van papier sterk gereguleerd. Ten eerste wordt veel papier gerecycled en ten tweede zijn er bossen aangelegd speciaal voor de papierindustrie. Voor elke boom die er gekapt wordt, zetten ze minimaal het dubbele aantal terug. Er wordt hierbij dus steeds zorgvuldiger met het milieu omgegaan. Terwijl e-readers daarentegen veelal chemische stoffen bevatten, zoals elektronica en accu’s.
Daarnaast is al hetgeen dat digitaal is opgeslagen identiek aan elkaar. Er zit geen zichtbare veroudering in, geen geuren aan en het heeft al helemaal geen sentimentele waarde. Je ziet je digitale boek alleen wanneer je de computer aan zet of wanneer je de e-reader erbij pakt. Het is geen tastbaar goed meer. Opmerkelijk genoeg heeft onderzoeker Irene Costera Meijer (2007) geconstateerd dat jongeren juist behoefte hebben aan authenticiteit. Dus waarom al die ophef over e-readers en iPads? Geef die jongeren een mooi boek.
Volgens Mcluhan (2002) is de fonetische taal een unieke technologie. Dat kan eigenlijk niet ontkent worden, omdat elke klank met losse tekens wordt weergegeven. Hij vindt ook dat de nieuwe elektronische technologie voor de oude technologie van geletterdheid, die gebouwd is op het fonetisch alfabet, een bedreiging vormt. Maar hoe kan dat nu, aangezien vele computers over een toetsenbord beschikken? Door alles te digitaliseren en de komst van onder andere televisie, wordt het geschreven woord aangetast. En daarmee ook de boeken met hun geuren en verhalen.
Maar Rutten geeft ook aan dat digitalisering een voordeel heeft. Dankzij de boekdrukkunst, een technische ontwikkeling, werd het mogelijk om in grote hoeveelheden tegelijk boeken te drukken. Het is nu zelfs mogelijk om kleine oplages te drukken. Voorheen kon dat ook wel, maar liepen de prijzen hoog op. Ook hierdoor besluiten uitgeverijen sneller om een boek uit te geven, omdat het niet meer te duur is om kleine oplages uit te geven.
Maar door de komst van de iPad kan deze prachtige ontwikkeling verloren gaan. Op de iPad kun je, zoals eerder vermeld, surfen op het internet, muziek luisteren én boeken lezen. Het is een dun en lichtgewichtig apparaat, en volgens de website is het gemakkelijk om het ergens mee naartoe te nemen. Voor een prijsje van ongeveer 500 euro, zonder abonnement, kun je het apparaat al in bezit hebben. Waarschijnlijk moet je er dan nog vele programma’s voor kopen en digitale boeken aanschaffen en ook daar zullen kosten aan verbonden zijn. Terwijl een nieuw boek voor ongeveer 10 tot 25 euro al de jouwe is. Een tweedehands exemplaar kan zelfs nog goedkoper uitvallen. In vergelijking met een iPad zijn de kosten van boeken dus aanzienlijk aantrekkelijker.
Maar tijdens het zoeken naar informatie over de iPad, bleek dat de site nogal moeite heeft met het laden van de webpagina. Wat zegt dat al niet over het apparaat zelf? Er kunnen wel 150.000 programma’s op de iPad, maar mijn ervaring met technische apparaten is dat deze langzamer worden naarmate je er meer programma’s op zet. Wie weet wat er gebeurt wanneer je heerlijk een boek aan het lezen bent op je iPad en je vervolgens vijf minuten moet wachten met het scrollen naar de volgende pagina, omdat het apparaat de pagina moet laden. Je kunt niet meer terug naar de vorige pagina, niet verder scrollen en het apparaat blijft hangen. Het enige dat erop zit, is het apparaat opnieuw opstarten. Dat lange wachten en het opnieuw opstarten van een boek, voorkom je met het lezen van een boek.
Het is niet alleen het laden en opstarten van het apparaat dat zonde van de tijd is. Heijne (2007) vindt namelijk dat door te veel digitalisering, zoals televisie en internet, er te veel beelden, te veel wereld en te weinig mens is. Mensen hebben namelijk weinig overzicht in deze vertechnologiseerde samenleving. Er is zoveel aanbod op televisie, laat staan op het internet, dat mensen verdwaalt raken in het gigantische aanbod. Maar boeken zijn per categorie geordend en totaal niet chaotisch, terwijl beelden op televisie dat wel zijn. Televisiebeelden zijn snel en druk, een daarentegen boek straalt juist rust uit.
Vertechnologisering wint steeds meer ruimte in onze samenleving. Zeker op het gebied van gedrukte media. Maar er worden toch elk jaar weer duizenden boeken uitgegeven. Onlangs heeft de Boekenweek weer plaatsgevonden. Voor de vijfenzeventigste keer! (OBA, 2010).
Gezegd kan worden dat de boeken zich nog wel een tijd staande zullen houden. Tot die tijd kunnen we nog rustig genieten van de authenticiteit, zoals de typerende geuren van boeken. Gelukkig maar, want er gaat niets boven het genieten van dat oude romannetje dat van je moeder is geweest.
Bronnen
Apple.com, (2010). Een revolutionair Multi-Touch-apparaat. Geraadpleegd op 27 februari 2010, van: http://www.apple.com/nl/ipad/
Costera Meijer, I. (2007). De media heeft het gedaan. In: PopUp. De botsing tussen oude en nieuwe media. (p. 27-44 en p. 53-63). Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas.
Heijne, B. (2007). Hoofdstuk 6. In: Onredelijkheid. (p. 92-114). Amsterdam: Prometheus.
Mcluhan, M. (2002). Het geschreven woord. In: Media Begrijpen. De extensies van de mens. (p. 106-114)
Openbare Bibliotheek van Amsterdam, OBA. (2010). Boekenweek 2010. Geraadpleegd op 11 januari 2010, van: http://www.oba.nl/index.cfm/t/Boekenweek_2010/vid/A1E6D2D6-CDA9-F373-BF8D5AA20D99607A
Rutten, P. (2007). Digitalisering en dynamiek. Over consequenties van de digitale revolutie voor de media-industrie, in het bijzonder de uitgeverij. Amsterdam: Leiden University Press
